Ngày Thế giới phòng chống bệnh dại (28/9): Bệnh dại và cách phòng ngừa

​

Cơ chế lây truyền bệnh dại

     Vi rút dại chủ yếu lây truyền qua các vết cắn, vết liếm vào vết thương của người hoặc một số động vật khác của động vật mắc bệnh dại (chủ yếu là do chó, mèo).

     Trong cơ thể con vật, vi rút dại theo dây thần kinh đến các hạch và thần kinh trung ương. Khi đến thần kinh trung ương, vi rút sinh sản rất nhanh rồi theo dây thần kinh đi đến tuyến nước bọt. Lúc này, nhìn bề ngoài con vật vẫn bình thường nhưng trong nước bọt đã có vi rút dại. Sau đó, vi rút bắt đầu hủy hoại dần các tế bào thần kinh trung ương và làm xuất hiện các triệu chứng điển hình của bệnh dại.

     Thời kỳ ủ bệnh dại trung bình 5 - 10 ngày, nhưng có khi lên đến 2 - 3 tháng, thậm chí một năm sau khi bị chó cắn mới xuất hiện cơn dại.

     Trong mọi trường hợp khi bị chó dại cắn tuyệt đối không được điều trị bằng thuốc nam, dễ dẫn đến trì hoãn tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại, khiến bệnh nhân tử vong. Bởi khi đã lên cơn dại thì tỷ lệ tử vong gần như 100%, không thể điều trị được.

     Tuy nhiên, bệnh dại có thể phòng ngừa được và người dân hoàn toàn có thể phòng tránh được bệnh dại.

Các biểu hiện của bệnh dại

     Người mắc bệnh dại có các dấu hiệu và triệu chứng: 

     Đau hoặc ngứa ở vết cắn (trên 80% các trường hợp). Sốt, mệt mỏi, đau đầu kéo dài 2-4 ngày và điển hình là sợ nước (chứng sợ nước), không chịu được tiếng ồn, ánh sáng hoặc không khí, sợ hãi khi thấy cái chết sắp xảy ra.

     Tức giận, bứt rứt và trầm cảm hoặc có thể tăng động.

     Nếu bệnh ở giai đoạn sau, chỉ thoáng nhìn thấy hình ảnh nước đã có thể gây co thắt ở cổ và họng.

     Người bệnh thường tử vong trong vòng vài ngày sau khi lên cơn dại.

     Vùng bị cắn - vết thương ở đầu và cổ, bộ phận sinh dục, cũng như những vết thương ở các khu vực đầu mút thần kinh như ngón tay, thường có thời gian ủ bệnh ngắn hơn do khoảng cách gần hơn cho vi rút xâm nhập vào mô thần kinh. Đối với trẻ em, thường bị cắn ở mặt nên thời kỳ ủ bệnh ngắn và diễn biến nhanh chóng, tử vong chỉ sau 2 - 3 ngày.

Thời điểm tiêm phòng dại

     Theo hướng dẫn của Cục Y tế dự phòng, nếu vết cắn khiến da bị xước ở vị trí gần thần kinh trung ương (đầu, mặt, cổ, đầu các chi), tình trạng súc vật bình thường, người bị cắn cần được tiêm vắc xin dại. Nếu cùng tình trạng vết thương như trên nhưng vật cắn có triệu chứng dại, kể cả súc vật đã được tiêm phòng thì người bị cắn cần tiêm huyết thanh kháng dại và vắc xin dại.

     Trường hợp vết cắn khiến da bị xây xước nhẹ ở vị trí xa thần kinh trung ương và vật cắn có tình trạng bình thường thì sẽ theo dõi con vật. Cùng tình trạng vết thương này nhưng con vật có triệu chứng dại hoặc bệnh thì cần tiêm vắc xin ngay.

     Bệnh nhân có chỉ định tiêm vắc xin dại ngay trong trường hợp không theo dõi được vật cắn, dù vết cắn và vết xước nhẹ ở vị trí xa thần kinh trung ương. Nếu con vật đã có triệu chứng dại, người bị cắn cần tiêm cả huyết thanh kháng dại và cả vắc xin dại mặc dù vết cắn chỉ là xước nhẹ và ở vị trí xa thần kinh trung ương.

     Cục Y tế dự phòng đặc biệt lưu ý: Các vết thương do súc vật (chó, mèo) cắn ở vị trí gần não, vết thương sâu, bị nhiều vết thương; vết thương vùng đầu chi cần được tiêm cùng lúc huyết thanh kháng dại và vắc xin dại càng sớm càng tốt dù con vật đó có biểu hiện bình thường.

Cách phòng bệnh dại

Để chủ động phòng chống bệnh Dại, Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:

     1. Cách phòng bệnh tốt nhất là phải tiêm phòng cho 100% chó, mèo nuôi đầy đủ và nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của ngành thú y.

     2.  Nuôi chó phải xích, nhốt, khi ra đường phải mang rọ mõm.

     3. Diệt chó chạy rông, chó vô chủ.

     4. Không nên đùa nghịch, chọc phá các con vật nuôi.

     5. Khi bị chó, mèo cắn cần:

     - Rửa vết thương dưới vòi nước chảy ngay lập tức với xà phòng liên tục 15 phút. Nếu không có xà phòng có thể xối rửa vết thương bằng nước thông thường. Đây là phương pháp sơ cứu hiệu quả nhất để chống lại bệnh dại.

     - Vết thương cần được rửa sạch với cồn 70%, cồn iod hoặc povidone-iodine (nếu có).

     - Hạn chế làm dập vết thương và không băng kín vết thương.

     - Đến ngay Trung tâm y tế gấn nhất để được tư vấn và tiêm phòng dại kịp thời. Chỉ có tiêm phòng mới ngăn ngừa không bị bệnh dại.

     - Tuyệt đối không tự chữa hoặc nhờ thầy lang khám chữa. 

K.T (th)