Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Chủ động thích ứng với già hóa dân số

Già hóa dân số đặt ra nhiều thách thức

Ở tuổi 68, bà Nguyễn Thị Hiệp, ngụ khu phố 2, phường Đồng Xoài, thường xuyên đến trạm y tế địa phương khám sức khỏe. Bà cho biết, trạm y tế gần nhà giúp việc thăm khám thuận tiện hơn, đồng thời bà yên tâm bởi sự nhiệt tình, chu đáo của đội ngũ y, bác sĩ.

Trường hợp của bà Hiệp cho thấy vai trò của y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nhất là những người mắc bệnh mạn tính cần được theo dõi thường xuyên. Bên cạnh điều trị bằng thuốc theo chỉ định, người bệnh còn cần được tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn vận động phù hợp và khám định kỳ để kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng.

BS.CKII Đỗ Thị Nguyên, Giám đốc Sở Y tế thành phố Đồng Nai cho biết, người cao tuổi hiện chiếm khoảng 13-14% dân số địa phương, tương đương hơn 600 ngàn người. Khoảng 82% người từ 60 tuổi trở lên có thẻ bảo hiểm y tế; gần 80% người cao tuổi đang sống chung với ít nhất một bệnh mạn tính, trong đó nhiều người mắc đồng thời từ 2-4 bệnh.

Người cao tuổi được khám, tư vấn tại Bệnh viện ĐK Thống Nhất.

Các số liệu trên cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng lớn và phức tạp. Những bệnh lý phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính và cơ xương khớp thường kéo dài, đòi hỏi người bệnh được theo dõi liên tục, tuân thủ điều trị và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Theo bà Đỗ Thị Nguyên, đến năm 2050, cứ 4 người Việt Nam sẽ có 1 người trên 60 tuổi. Xu hướng này đòi hỏi ngành Y tế phải chủ động thích ứng, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu điều trị khi bệnh phát sinh sang quản lý sức khỏe lâu dài, tăng cường dự phòng và chăm sóc toàn diện.

Thực tế, công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Đồng Nai đã được triển khai thông qua các hoạt động khám, sàng lọc và tư vấn sức khỏe. Năm 2025, địa phương ghi nhận 489.579 người cao tuổi, chiếm khoảng 10,9% dân số; hơn 18.400 lượt người cao tuổi được khám sức khỏe tổng quát, siêu âm, đo điện tim và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

Các hoạt động này góp phần phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, giúp người cao tuổi được tư vấn và tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tăng số lượt khám mà còn phải bảo đảm việc quản lý sức khỏe được duy trì thường xuyên, nhất là đối với người mắc nhiều bệnh nền, hạn chế vận động hoặc thiếu sự hỗ trợ của gia đình.

Phát triển mạng lưới chăm sóc toàn diện từ bệnh viện đến cộng đồng

Trước nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, ngành Y tế Đồng Nai định hướng phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi theo hướng liên thông giữa các tuyến. Trong đó, các bệnh viện có thế mạnh chuyên môn như Bệnh viện ĐK Đồng Nai và Bệnh viện ĐK Thống Nhất phát huy vai trò điều trị chuyên sâu, phát triển chuyên môn lão khoa, đào tạo và hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới.  

Các bệnh viện, trung tâm y tế khu vực tăng cường khám, chữa bệnh và quản lý ngoại trú đối với những bệnh mạn tính thường gặp; hệ thống y tế dự phòng đẩy mạnh truyền thông, sàng lọc và hướng dẫn phòng bệnh. Đặc biệt, trạm y tế xã, phường giữ vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu nhờ lợi thế gần dân, thuận tiện cho việc thăm khám và theo dõi lâu dài.

Việc cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, tổ chức khám định kỳ, phát hiện sớm yếu tố nguy cơ, tư vấn dinh dưỡng và hướng dẫn vận động phù hợp cần được duy trì thường xuyên. Qua đó, giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, phát hiện sớm bệnh tật và hạn chế biến chứng. 

Mô hình “Chăm sóc người cao tuổi ban ngày” kết hợp “Đội chăm sóc sức khỏe gia đình” tại phường Đồng Xoài là một ví dụ về hướng tiếp cận này. Theo ThS.BS Nguyễn Minh Đức, phụ trách Trạm Y tế phường Đồng Xoài, địa phương hiện có 3.303 người từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng 1.453 người mắc các bệnh mạn tính, chiếm khoảng 44%. Trung bình mỗi ngày, trạm tiếp nhận khoảng 30-40 lượt người cao tuổi đến khám.

Mô hình hướng đến mở rộng hoạt động chăm sóc, không chỉ dừng ở khám bệnh, cấp thuốc mà còn chú trọng theo dõi sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, hỗ trợ vận động và phục hồi chức năng phù hợp. Đối với những người khó đi lại hoặc cần hỗ trợ tại nhà, đội chăm sóc sức khỏe gia đình góp phần đưa hoạt động tư vấn, hướng dẫn và theo dõi đến gần người dân hơn.

Nhân viên Trạm Y tế Đồng Xoài hướng dẫn người cao tuổi ngâm chân tại câu lạc bộ Người cao tuổi.

Từ thực tiễn này, việc phát triển các mô hình chăm sóc cần phù hợp với nhu cầu của từng nhóm người cao tuổi. Người mắc bệnh mạn tính cần được quản lý, theo dõi định kỳ; người suy giảm khả năng vận động cần được hỗ trợ phục hồi chức năng, phòng ngừa té ngã; người sống một mình hoặc thiếu sự chăm sóc của gia đình cần được quan tâm cả về thể chất lẫn tinh thần.

Bên cạnh việc củng cố hệ thống y tế công lập, ngành Y tế cần huy động sự tham gia của các cơ sở y tế tư nhân, doanh nghiệp và tổ chức xã hội trong phát triển dịch vụ chăm sóc phù hợp. Cùng với đó, cần chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ nhân viên y tế, nhất là kiến thức về lão khoa, quản lý bệnh mạn tính và phục hồi chức năng, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc ngày càng đa dạng.

Công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cũng cần sự đồng hành của gia đình và cộng đồng. Người thân cần quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt, việc tuân thủ điều trị và lịch khám định kỳ của người cao tuổi. Các hoạt động giao lưu, sinh hoạt cộng đồng góp phần duy trì tinh thần tích cực, hạn chế cảm giác cô đơn và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Già hóa dân số là xu hướng tất yếu, đòi hỏi công tác chăm sóc sức khỏe phải được chuẩn bị chủ động và lâu dài. Phát triển mạng lưới chăm sóc liên thông, tăng cường quản lý sức khỏe tại tuyến cơ sở và nhân rộng các mô hình phù hợp sẽ góp phần giúp người cao tuổi tại Đồng Nai được chăm sóc tốt hơn, sống khỏe, phát huy vai trò trong gia đình và xã hội.

Thanh Tú