Lo ngại lao kháng thuốc

 

     Từ khi tìm ra thuốc chống lao, bệnh lao không còn là bệnh nan y nữa mà là bệnh hoàn toàn có thể chữa khỏi. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân khiến cho bệnh lao vẫn còn phổ biến và việc thanh toán bệnh lao trở nên khó khăn chính là sự kháng thuốc của vi khuẩn lao, nhất là “lao kháng đa thuốc” MDR-TB (Multidrug-resistant tuberculosis), tức là vi khuẩn lao đã kháng lại ít nhất các thuốc isoniazid và rifampicin, là 2 trong số những thuốc chống lao hàng đầu và “bệnh lao siêu kháng thuốc” XDR-TB (Extensively drug-resistant tuberculosis), là thể lao kháng đa thuốc lại kháng thêm bất kỳ thuốc nào thuộc nhóm fluoroquinolone và bất kỳ thuốc nào trong ba thuốc kháng lao hàng hai dạng tiêm (amikacin, kanamycin hoặc capreomycin). Theo báo cáo của WHO năm 2015, ước tính trên thế giới hiện có đến 480.000 người mắc lao đa kháng thuốc MDR-TB, và khoảng 10% số này là mắc lao siêu kháng thuốc XDR-TB.

     Tại nước ta, bệnh lao vẫn là vấn đề sức khoẻ chủ yếu. Năm 2014 cả nước có hơn 100.000 người mắc lao, trong đó khoảng 5.000 người mắc lao đa kháng thuốc MDR-TB, tử vong 17.000 người.

Riêng Đồng Nai, năm 2015, tổng số bệnh nhân lao các thể trong toàn tỉnh được phát hiện và thu dung điều trị là 3.577 trường hợp, trong đó lao phổi AFB (+) là 1.868 người, lao đa kháng thuốc là 51 người. Các huyện đều có tỷ lệ điều trị khỏi trên 85%.

     Nguyên nhân chủ yếu của lao kháng đa thuốc MDR-TB là điều trị bệnh lao không đúng, đặc biệt là sự không tuân thủ nguyên tắc điều trị của người bệnh. Đó là uống thuốc không đều đặn, không đủ liều, không đủ thời gian, không phối hợp thuốc; ngoài ra còn có thể do lây từ bệnh nhân mắc lao kháng đa thuốc MDR-TB.  

     Chẩn đoán MDR-TB trước đây phải mất thời gian hàng tháng trời, do phải nuôi cấy vi khuẩn lao để làm kháng sinh đồ. Ngày nay, nhờ kỹ thuật hiện đại như kỹ thuật GenXpert đang thực hiện tại Bệnh viện Phổi Đồng Nai, thời gian rút ngắn chỉ còn 2 giờ. Tuy nhiên, chẩn đoán lao siêu kháng thuốc XDR-TB thì vẫn phải đợi kết quả kháng sinh đồ mới có thể khẳng định được.

     Hiện nay, phác đồ điều trị lao đa kháng MDR-TB kéo dài 20 tháng, bao gồm 8 tháng tấn công và 12 tháng duy trì, phác đồ điều trị này rất tốn kém nhưng đang được Nhà nước miễn phí. Dự kiến thời gian tới, phác đồ điều trị có thể sẽ được rút ngắn còn 9 tháng do áp dụng các thuốc mới được phát minh.

     Điều trị lao siêu kháng thuốc XDR-TB thì nan giải hơn nhiều, phải dựa vào kết quả kháng sinh đồ và phải phối hợp các thuốc thuộc các nhóm khác nhau và thuốc tiêm là bắt buộc, trong đó có tối thiểu 4 - 5 loại thuốc vi khuẩn lao còn nhạy cảm.

     Chiến lược chống lao đến năm 2020, tầm nhìn 2030 do Thủ tướng ban hành (Quyết định số 374/QĐ-TTg ngày 17/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ) thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước. Mục tiêu hết năm 2020 sẽ giảm số người mắc bệnh lao trong cộng đồng xuống dưới 131 người trên 100.000 người dân; giảm số người chết do bệnh lao xuống dưới 10 người trên 100.000 người dân; khống chế số người mắc bệnh lao đa kháng thuốc với tỷ lệ dưới 5% trong tổng số người bệnh lao mới phát hiện. Tầm nhìn đến năm 2030, tiếp tục giảm số người chết do bệnh lao và giảm số người mắc bệnh lao trong cộng đồng xuống dưới 20 người trên 100.000 người dân. Hướng tới mục tiêu ngăn chặn bệnh lao kháng thuốc, tiến tới thanh toán bệnh lao, người dân Việt Nam được sống trong môi trường không còn bệnh lao, để ngành Y tế có thể thực hiện được các mục tiêu trên rất cần sự quan tâm, đóng góp công sức của mỗi người dân và toàn xã hội.